{"id":3137,"date":"2026-03-25T17:27:06","date_gmt":"2026-03-25T14:27:06","guid":{"rendered":"https:\/\/3gozdergisi.com\/?p=3137"},"modified":"2026-03-25T17:45:03","modified_gmt":"2026-03-25T14:45:03","slug":"yasamak-mi-gitmek-mi-alsnin-zor-sorusu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/3gozdergisi.com\/?p=3137","title":{"rendered":"Ya\u015famak m\u0131, Gitmek mi? ALS\u2019nin Zor Sorusu"},"content":{"rendered":"

ALS ilerleyici bir sinir sistemi hastal\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bedeni susturur, bilinci a\u00e7\u0131k b\u0131rak\u0131r. \u0130nsan\u0131, kendi \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn tan\u0131\u011f\u0131 h\u00e2line getirir. Bu tablo yaln\u0131zca t\u0131bbi de\u011fildir; varolu\u015fsald\u0131r. Kas g\u00fcc\u00fc kayb\u0131 bir biyolojik s\u00fcre\u00e7tir, irade kayb\u0131 ise ontolojik bir k\u0131r\u0131lmad\u0131r.<\/span><\/em><\/p>\n

 <\/p><\/blockquote>\n

Neden bu konu: \u00c7\u00fcnk\u00fc ayn\u0131 k\u0131r\u0131lman\u0131n e\u015fi\u011fine gelen iki hekim tan\u0131d\u0131m. Biri arkada\u015f\u0131m; Dr. Alper Kaya ve di\u011feri medyadan tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z yap\u0131mc\u0131 Dr. Erol K\u00f6se. Ayn\u0131 te\u015fhisi ald\u0131lar; ayn\u0131 ilerleyici sona do\u011fru ilerliyorlar. Bu iki doktorun farkl\u0131 irade beyanlar\u0131 ile iki farkl\u0131 istikameti se\u00e7meleri ilgimi \u00e7ekti. Dr. Kaya, 30 ya\u015f\u0131nda ald\u0131\u011f\u0131 bu tan\u0131 ile ya\u015fam s\u00fcrecini sonuna kadar deneyimlemeyi se\u00e7ti ve 4-6 y\u0131lda \u00f6l\u00fcme g\u00f6t\u00fcren bu hastal\u0131kla neredeyse bir 30 y\u0131l daha ya\u015f\u0131yor. Di\u011feri ya\u015fam\u0131 kendi karar\u0131yla sonland\u0131rd\u0131. Bu g\u00fcnlerde magazinde payla\u015f\u0131lan bu konuya ben buradan bak\u0131yorum. Bu kar\u015f\u0131tl\u0131k t\u0131bbi de\u011fil, insanidir.<\/p>\n

\u0130rade ve Haysiyet Meselesi<\/strong><\/p>\n

ALS, hastadan yaln\u0131zca hareket kabiliyetini alm\u0131yor. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, mahremiyeti ve \u00f6zne olma duygusunu da a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131yor. G\u00fcndelik hayat ba\u015fkas\u0131n\u0131n deste\u011fine ba\u011flan\u0131yor. Solunum cihazlara, ileti\u015fim yard\u0131mc\u0131 teknolojilere teslim ediliyor. \u00c7ok sevilmen gerekir ki, hastal\u0131kla m\u00fccadele edeceksen bu s\u00fcre\u00e7te kendine ortak bulas\u0131n. Bireysel s\u0131n\u0131rlar daral\u0131yor. Bu a\u015famada mesele ya\u015fam s\u00fcresinden \u00e7\u0131k\u0131yor; insan\u0131n hayat \u00fczerindeki tasarruf alg\u0131s\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Ya\u015famay\u0131 se\u00e7mek, bedensel \u00e7\u00f6z\u00fclmeye ra\u011fmen iradeyi muhafaza etme tavr\u0131d\u0131r. \u00d6l\u00fcm\u00fc se\u00e7mek ise kontrol alan\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcyle kayb\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda nihai karar\u0131 bizzat kendinin verme iradesidir.<\/p>\n

Bug\u00fcn haberlerde dinledim, cenazede konu\u015fan Dr. Ferhat G\u00f6\u00e7er b\u00f6yle s\u00f6ylemi\u015f; ALS’nin ne oldu\u011funu bilen \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc hekim. Kalmak ya da gitmek olan bu iki karar da zor karar. Her iki tutum da romantize edilemeyecek kadar a\u011f\u0131r.<\/p>\n

\"\"<\/strong><\/p>\n

Spirit\u00fcel D\u00fczlem: Ac\u0131n\u0131n Kapasitesi<\/strong><\/p>\n

Konuya bir de buradan, b\u00fct\u00fcnden bakal\u0131m: Spirit\u00fcel bak\u0131\u015f, do\u011fru\u2013yanl\u0131\u015f ikili\u011fine indirgenemez. \u00c7\u00fcnk\u00fc ayn\u0131 ac\u0131, her bilin\u00e7te ayn\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00fcretmez. Dayanma e\u015fi\u011fi ki\u015fiseldir. Anlam \u00fcretme bi\u00e7imi ki\u015fiseldir. Vedan\u0131n zaman\u0131 da ki\u015fiseldir. Bu nedenle iki farkl\u0131 se\u00e7im, iki farkl\u0131 ruhsal kapasitenin tezah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Yarg\u0131, d\u0131\u015far\u0131dan kurulur. Tecr\u00fcbe, i\u00e7eride ya\u015fan\u0131r. Bu ayr\u0131m g\u00f6zetilmeden yap\u0131lan her de\u011ferlendirme eksiktir. Siz bu haberi al\u0131nca nereden bakt\u0131n\u0131z konuya?<\/p>\n

\u00d6l\u00fcm Sonras\u0131 S\u00f6ylem ve Mahremiyet<\/strong><\/p>\n

Haber duyuldu\u011fundan bu yana toplumsal refleks h\u0131zl\u0131: \u00d6l\u00fcm\u00fcn ard\u0131ndan anlat\u0131lar \u00fcretiliyor, taraflar olu\u015fmu\u015f, h\u00fck\u00fcmler veriliyor. Oysa hat\u0131rlanmas\u0131 gerekir ki, \u00f6l\u00fcm kamusal tart\u0131\u015fma nesnesi de\u011fildir. Son tercih, ki\u015finin varolu\u015fsal mahremiyet alan\u0131na aittir. Magazinsel dil, ahlaki k\u00fcrs\u00fc dili, hamasi dil \u2014 \u00fc\u00e7\u00fc de ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde sorunludur. Gerekli olan tek tutum sayg\u0131d\u0131r. Unutmu\u015fuz ne yaz\u0131k ki. Oysa sessizlik \u00e7o\u011fu zaman en olgun ifadedir.<\/p>\n

\"\"<\/strong><\/p>\n

Gelelim G\u00f6r\u00fcnmeyen M\u00fccadeleye<\/strong><\/p>\n

Kamuoyunun dikkatini \u00e7eken dramatik vakalar\u0131n \u00f6tesinde binlerce ALS hastas\u0131 ve ailesi g\u00fcndelik bir direni\u015f y\u00fcr\u00fctmektedir. Bak\u0131m y\u00fck\u00fc, ekonomik y\u0131pranma, psikolojik t\u00fckeni\u015f \u00e7o\u011funlukla g\u00f6r\u00fcnmez kal\u0131r. Bu alanda \u00e7al\u0131\u015fan sivil yap\u0131lar, duygusal s\u00f6ylem de\u011fil s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir destek \u00fcretir. T\u00fcrkiye\u2019de bu m\u00fccadelenin kurumsal adreslerinden biri ALS\/MNH Derne\u011fi\u2019dir. Uzaktan, yak\u0131ndan hep takip etti\u011fim Dr. Alper Kaya\u2019n\u0131n ya\u015fam m\u00fccadelesi de bunun i\u00e7indir. \u015e\u00f6yle demi\u015fti bana bir konu\u015fmam\u0131zda; “Otuz ya\u015f\u0131nda yakaland\u0131\u011f\u0131m bu hastal\u0131\u011fa bu kadar bilgime ra\u011fmen \u00e7ok \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k ge\u00e7irdiysem, bilmeyenler ne ya\u015f\u0131yordu diye merak ettim.” C\u00fcmle tam b\u00f6yle olmasa da bu minvalde bir \u015feydi i\u015fte. Hayat\u0131n\u0131 bu hastal\u0131\u011f\u0131 tan\u0131ma s\u00fcrecinde tan\u0131tmaya, s\u00fcreci kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in fikir ve bilgi \u00fcretmeye adad\u0131. Tek parma\u011f\u0131n\u0131n ucuyla kitap yazd\u0131. Bu hastalara ve yak\u0131nlar\u0131na destek oldu. Yurt d\u0131\u015f\u0131nda kongrelere kat\u0131ld\u0131 T\u00fcrkiye ad\u0131na. Hayat\u0131m\u0131n en \u00f6zel ki\u015filerinden biridir. Ger\u00e7ek dayan\u0131\u015fma, dramatik anlat\u0131larda de\u011fil uzun soluklu destek mekanizmalar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kar. E\u015fi, k\u0131z\u0131 ve bir yard\u0131mc\u0131s\u0131yla payla\u015ft\u0131lar bu y\u00fck\u00fc.<\/p>\n

\"\"<\/strong><\/p>\n

Sonu\u00e7<\/strong><\/p>\n

ALS iki hekimin hayat\u0131nda iki ayr\u0131 irade beyan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Biri kalmay\u0131, di\u011feri gitmeyi se\u00e7ti. Tekrar ediyorum, yapt\u0131\u011f\u0131m bu kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma bir ahlak yar\u0131\u015f\u0131 de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc se\u00e7enekler, imkanlar vard\u0131r. Tan\u0131y\u0131 ald\u0131\u011f\u0131n ya\u015f kadar zihin y\u00fck\u00fcn de \u00f6nemlidir. \u0130nsan\u0131n s\u0131n\u0131r h\u00e2llerine dair bir hat\u0131rlatmad\u0131r dikkat \u00e7ekmek iste\u011fim. Yine de hat\u0131rlatmak isterim ki, \u00f6l\u00fcm y\u00fcksek sesle tart\u0131\u015f\u0131lacak bir mesele de\u011fildir, d\u00fc\u015f\u00fck sesle yakla\u015f\u0131lmas\u0131 gereken bir e\u015ftir. H\u00fck\u00fcm de\u011fil haysiyet, merak de\u011fil merhamet, g\u00fcr\u00fclt\u00fc de\u011fil sayg\u0131 gerekir. \u0130nsan, en \u00e7ok son karar\u0131n\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Hayatta her \u015fey se\u00e7imdir.<\/p>\n

Dr. Erol K\u00f6se’nin ailesinin ba\u015f\u0131 sa\u011folsun.<\/p>\n

Bilgi Notu: ALS Nedir?<\/strong><\/p>\n

ALS (Amyotrofik Lateral Skleroz), hareketi sa\u011flayan sinir h\u00fccrelerinin zamanla hasar g\u00f6rmesiyle ortaya \u00e7\u0131kan ilerleyici bir hastal\u0131kt\u0131r.<\/p>\n